Karta rozszerzeń (ang. expansion card) to płytka drukowana, którą wkładasz do gniazda rozszerzeń na płycie głównej, żeby dać komputerowi funkcję, której fabrycznie nie miał albo miał słabszą. Karta graficzna, karta sieciowa, dźwiękowa, kontroler USB, karta z dodatkowymi portami SATA czy rozszerzenie M.2 — wszystko to wkłada się w to samo miejsce i według tej samej logiki: jedna płytka, jedno gniazdo, nowa możliwość.
Działa to tak: karta wpina się w slot na płycie głównej i komunikuje się z resztą systemu przez magistralę. Dziś standardem jest PCI Express (PCIe) — występuje w wariantach o różnej liczbie linii (x1, x4, x8, x16), co przekłada się na przepustowość. Karta graficzna trafia zwykle do slotu x16, bo potrzebuje najwięcej pasma, a prosta karta sieciowa zadowoli się x1. Starsze sloty PCI i AGP (ten ostatni był wyłącznie pod grafikę) to już muzeum, ale w starszym sprzęcie wciąż je spotkasz.
Po fizycznym włożeniu karty resztę zwykle robi system: wykrywa nowe urządzenie i ładuje sterownik. Na Linuksie podejrzysz, co siedzi na magistrali PCIe, poleceniem lspci, a dla konkretnej karty sieciowej sprawdzisz interfejs przez ip link. Na Windowsie ta sama informacja jest w Menedżerze urządzeń. Klasyczny scenariusz z praktyki: kupujesz dedykowaną kartę sieciową 2.5GbE, bo wbudowana w płytę obsługuje tylko 1Gb/s, wkładasz ją w slot x1, instalujesz sterownik i masz szybszy link bez wymiany całej płyty.
Na co uważać. Po pierwsze, slot mechaniczny to nie to samo co elektryczny — fizyczny x16 bywa podłączony tylko jako x4 czy x8, więc karta wejdzie, ale dostanie mniej pasma. Po drugie, mocniejsze karty graficzne wymagają osobnego zasilania z PSU i zwyczajnie miejsca w obudowie — sprawdź wymiary i zasilacz, zanim klikniesz „kup”. Po trzecie, nie myl karty rozszerzeń z modułem RAM ani z dyskiem M.2 — to inne gniazda i inna logika. I oczywiście: karta nie zadziała sama z siebie, bez sterownika to droga ozdoba.
Pojęcia powiązane: płyta główna, PCI Express, slot rozszerzeń, karta graficzna (GPU), sterownik, magistrala, zasilacz (PSU).