ATX (Advanced Technology eXtended) to standard opisujący wymiary płyty głównej, układ otworów montażowych oraz rozmieszczenie złączy zasilania i portów. Wprowadził go Intel w lipcu 1995 roku, żeby zastąpić starszy format AT, i do dziś jest to najpopularniejszy rozmiar płyt w komputerach stacjonarnych. Klasyczna płyta ATX ma 305 × 244 mm (12 × 9,6 cala) — to ten duży prostokąt, do którego pasuje większość „normalnych” obudów.
Po co komu standard rozmiaru płyty
ATX to umowa między producentami: skoro płyta, obudowa i zasilacz trzymają się tych samych wymiarów i tego samego rozmieszczenia śrub oraz złączy, to możesz wziąć płytę jednej firmy, obudowę drugiej, zasilacz trzeciej — i wszystko się skręci. Bez takiego standardu każdy komputer byłby zamkniętym pudełkiem jak konsola.
Standard definiuje też zasilanie. Oryginalny ATX miał 20-pinowe główne złącze, a wraz z rozwojem (specyfikacja ATX12V) doszło dzisiejsze 24-pin plus dodatkowe wtyczki EPS 4/8-pin dla procesora. Dlatego nowy zasilacz pasuje do nowej płyty bez kombinowania.
ATX w praktyce składania PC
Jak składasz komputer, ATX jest pierwszą decyzją, którą podejmujesz — zanim wybierzesz procesor. W konfiguratorze (np. PCPartPicker) ustawiasz form factor, a sklep filtruje obudowy. Wybierasz między ATX, mniejszym microATX (244 × 244 mm), maleńkim Mini-ITX (170 × 170 mm) i przerośniętym E-ATX. Obudowa zwykle obsługuje swój rozmiar i wszystkie mniejsze: w „ATX mid tower” zmieścisz też płytę microATX, ale Mini-ITX do obudowy Mini-ITX już nie zamienisz na pełne ATX.
Częste pomyłki
Pierwsza: mylenie standardu płyty z gniazdem procesora. ATX mówi tylko o rozmiarze i układzie — to, czy włożysz dany CPU, zależy od socketu i chipsetu, nie od tego, że płyta jest „ATX”. Druga: zakładanie, że „ATX” zasilacz pasuje wszędzie. Do małych obudów potrzebujesz formatu SFX, bo klasyczny ATX PSU fizycznie się nie zmieści. Trzecia: kupno wielkiej obudowy E-ATX do zwykłej płyty ATX — zmarnowane miejsce na biurku.
Pojęcia powiązane: microATX, Mini-ITX, E-ATX, form factor, socket procesora, chipset, zasilacz ATX/SFX, format AT (poprzednik).