Rekordowa grzywna dla AliExpress — 550 milionów euro
Komisja Europejska nałożyła na platformę AliExpress, należącą do chińskiej grupy Alibaba, grzywnę w wysokości 550 milionów euro. Powód: niewystarczające działania przeciwko sprzedaży podrabianych, nielegalnych i potencjalnie niebezpiecznych produktów. To najwyższa kara nałożona dotychczas na platformę handlową w ramach unijnego aktu o usługach cyfrowych, czyli DSA (Digital Services Act) — rozporządzenia, które od 2024 roku nakłada na największe serwisy internetowe obowiązek aktywnego ograniczania rozpowszechniania nielegalnych treści i towarów.
Decyzja Komisji to sygnał, że Unia Europejska traktuje regulację platform marketplace poważnie — i że kolejne serwisy mogą spodziewać się podobnych konsekwencji, jeśli nie dostosują swoich mechanizmów moderacji do europejskich standardów.
Czym jest DSA i dlaczego zmienia zasady gry
Digital Services Act (akt o usługach cyfrowych) to rozporządzenie UE, które weszło w życie w lutym 2024 roku. Jego celem jest stworzenie jednolitych zasad odpowiedzialności platform internetowych za treści i produkty, które pojawiają się na ich stronach. DSA dotyczy wszystkich pośredników internetowych — od dostawców hostingu po wyszukiwarki — ale najsurowsze obowiązki spadają na tzw. Very Large Online Platforms (VLOP), czyli bardzo duże platformy internetowe z ponad 45 milionami aktywnych użytkowników miesięcznie w UE.
AliExpress został uznany za VLOP w kwietniu 2023 roku, obok takich serwisów jak Amazon, Zalando, Booking.com czy chińskie Temu i Shein. Dla tych platform DSA przewiduje m.in.:
- obowiązek przeprowadzania corocznych audytów ryzyka systemowego,
- wdrożenie przejrzystych i szybkich procedur notice and action — czyli mechanizmu, w którym użytkownik lub organ zgłasza nielegalną ofertę, a platforma musi ją usunąć lub zablokować w rozsądnym terminie,
- transparentność algorytmów rekomendacji — użytkownicy muszą wiedzieć, dlaczego widzą konkretne produkty,
- zakaz stosowania dark patterns, czyli manipulacyjnych wzorców projektowych, które utrudniają np. rezygnację z usługi albo wymuszają zgodę na profilowanie.
Za naruszenie tych obowiązków grożą kary do 6% globalnego rocznego obrotu firmy. W przypadku Alibaba Group, której przychody w roku fiskalnym 2025 wyniosły ponad 130 mld dolarów, grzywna 550 mln euro to jeszcze stosunkowo umiarkowana kwota — ale wystarczająco duża, by zwrócić uwagę całej branży.
Co konkretnie zarzuca się AliExpress
Komisja Europejska wskazała kilka obszarów, w których platforma nie spełniała wymogów DSA:
Nieusuwanie nielegalnych ofert. AliExpress przez długi czas nie podejmował skutecznych działań wobec ofert obejmujących podróbki znanych marek, niebezpieczne zabawki oraz kosmetyki niespełniające unijnych wymogów bezpieczeństwa. Procedury notice and action — czyli reagowania na zgłoszenia o nielegalnych produktach — działały zbyt wolno lub były nieskuteczne.
Systemy rekomendacji i reklam napędzały problem. Algorytmy AliExpress mogły aktywnie przyczyniać się do dalszego rozpowszechniania ofert z podróbkami. To oznacza, że system rekomendacji (mechanizm, który podpowiada użytkownikom „produkty, które mogą Cię zainteresować”) promował nielegalne oferty zamiast je odsiewać.
Niewystarczająca weryfikacja sprzedawców. Mechanizmy weryfikacji tożsamości sprzedawców i procedury autoryzacji marek (pozwalające ustalić, czy sprzedawca ma prawo posługiwać się danym znakiem towarowym) były zdaniem KE zbyt łatwe do obejścia. W praktyce pozwalało to pseudosprzedawcom zakładać kolejne konta po zablokowaniu poprzednich.
Marketplace compliance — co to właściwie znaczy
Termin marketplace compliance (zgodność regulacyjna platformy handlowej) obejmuje całą maszynerię, którą platforma musi utrzymywać, aby spełniać wymogi prawne w danej jurysdykcji. W kontekście DSA to nie jest jednorazowy checkbox, tylko ciągły proces obejmujący:
- KYC sprzedawców (Know Your Customer) — weryfikacja tożsamości, numeru VAT, adresu rejestracji każdego podmiotu, który wystawia produkty na platformie,
- automatyczną detekcję podrabianych produktów — najczęściej realizowaną przez modele machine learning trenowane na bazach zgłoszeń od właścicieli marek,
- procedury notice and action — szybkie reagowanie na zgłoszenia od użytkowników, organów państwowych i właścicieli praw własności intelektualnej,
- audyty ryzyka systemowego — coroczna ocena, jakie zagrożenia generuje platforma (np. rozprzestrzenianie niebezpiecznych produktów, dezinformacja, wpływ na zdrowie publiczne) i co robi, żeby je minimalizować.
Platformy takie jak Amazon od lat budują te systemy pod presją regulatorów i właścicieli marek (np. program Amazon Brand Registry). AliExpress, działający jako pośrednik między chińskimi producentami a europejskimi konsumentami, ma tu strukturalnie trudniejszą sytuację — ale DSA nie przewiduje taryfy ulgowej ze względu na model biznesowy.
Dark patterns w kontekście platform e-commerce
Choć Komisja Europejska nie wymieniła dark patterns jako głównego zarzutu w tej konkretnej decyzji, są one jednym z kluczowych obszarów, na które DSA zwraca uwagę. Dark patterns to techniki projektowania interfejsu, które manipulują decyzjami użytkowników. Na platformach e-commerce przybierają formę m.in.:
- fałszywej pilności — „zostały tylko 2 sztuki!” (gdy w magazynie jest tysiąc),
- ukrytych kosztów — cena rośnie dopiero na etapie koszyka o opłaty celne czy wysyłkę,
- wymuszonych zgód — żeby kupić produkt, trzeba zaakceptować personalizację reklam,
- utrudnionej rezygnacji — anulowanie subskrypcji wymaga pięciu kliknięć, a jej założenie jednego.
DSA zabrania stosowania dark patterns na platformach objętych regulacją. W praktyce oznacza to, że interfejs musi dawać użytkownikowi swobodny wybór i nie może celowo utrudniać działań, które są dla platformy niekorzystne (np. usunięcie konta czy rezygnacja z newslettera).
Reakcja AliExpress i co dalej
AliExpress odniósł się do decyzji Komisji Europejskiej krytycznie. Platforma oświadczyła, że „nie zgadza się z decyzją i nieproporcjonalną grzywną, która nie odzwierciedla w wystarczającym stopniu dotychczasowych ram prawnych i znaczących, proaktywnych usprawnień, które firma wprowadziła”. AliExpress zapowiedział, że analizuje decyzję i rozważa „wszystkie dostępne opcje” — co w praktyce oznacza prawdopodobne odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości UE.
KE wyznaczyła platformie termin do 20 października 2026 roku na przedstawienie działań naprawczych. Jeśli Komisja uzna, że zmiany są niewystarczające, mogą zostać nałożone kolejne grzywny. Wiceprzewodnicząca KE Henna Virkkunen skomentowała decyzję wprost: „Rozprzestrzenianie się podrabianej odzieży, niebezpiecznych zabawek, niebezpiecznych kosmetyków i innych nielegalnych produktów nie jest nieuniknionym kosztem zakupów online — to niewypełnienie przez AliExpress obowiązków wynikających z aktu o usługach cyfrowych. Skala nie jest wymówką”.
Co to oznacza dla branży i użytkowników
Kara dla AliExpress to precedens, który wyznacza kierunek egzekwowania DSA. Kilka kluczowych wniosków:
Dla platform: DSA to nie papierowy tygrys. Komisja Europejska pokazała, że jest gotowa nakładać kary liczone w setkach milionów euro. Platformy, które dotychczas traktowały marketplace compliance jako koszt do zminimalizowania, muszą przeliczyć swoje budżety na moderację treści i weryfikację sprzedawców.
Dla sprzedawców: Zaostrzenie weryfikacji na dużych platformach oznacza wyższy próg wejścia. Legalni sprzedawcy mogą na tym skorzystać — mniejsza konkurencja ze strony podmiotów oferujących podróbki. Jednocześnie procedury KYC mogą wydłużyć proces rejestracji i wymagać więcej dokumentów.
Dla konsumentów: W dłuższej perspektywie powinno to oznaczać mniej niebezpiecznych produktów trafiających na europejski rynek. Krótkoterminowo — niektóre tanie oferty mogą zniknąć z platform, bo okazywały się nielegalnymi podróbkami.
Dla programistów i zespołów trust & safety: Rośnie zapotrzebowanie na inżynierów budujących systemy detekcji podróbek, pipeline’y moderacji treści i narzędzia compliance. To jedno z najszybciej rosnących pól w inżynierii oprogramowania e-commerce — i kara dla AliExpress tylko przyspieszy ten trend.
Podsumowanie
Grzywna 550 milionów euro dla AliExpress to najwyższa kara nałożona dotychczas na platformę handlową w ramach DSA. Komisja Europejska zarzuciła platformie, że przez długi czas nie usuwała podróbek i niebezpiecznych produktów, a jej algorytmy rekomendacji mogły aktywnie te oferty promować. AliExpress ma czas do 20 października na przedstawienie planu naprawczego — w przeciwnym razie grożą kolejne sankcje. Niezależnie od wyniku odwołania, decyzja ustanawia precedens: europejskie regulacje platform e-commerce mają realne zęby, a DSA jest narzędziem, które Komisja zamierza aktywnie stosować.
