BIOS (Basic Input/Output System) to podstawowe oprogramowanie układowe (firmware) zapisane w kości pamięci na płycie głównej, które uruchamia się jako pierwsze po włączeniu komputera — zanim system operacyjny w ogóle dojdzie do głosu. Jego zadanie jest proste do opisania, ale krytyczne: sprawdzić i zainicjować podzespoły, a potem przekazać kontrolę bootloaderowi systemu. Bez działającego BIOS-u Twój komputer to droga cegła z wentylatorami.
Jak to działa i do czego służy
Gdy naciskasz przycisk zasilania, BIOS odpala procedurę POST (Power-On Self-Test). Sprawdza, czy procesor, pamięć RAM, karta graficzna i inne kluczowe elementy odpowiadają. Jeśli coś jest nie tak, usłyszysz charakterystyczne piknięcia (beep codes) albo zobaczysz kod błędu — to nie złośliwość, to diagnostyka. Po udanym POST BIOS szuka nośnika startowego zgodnie z ustawioną kolejnością bootowania (boot order) i wczytuje z niego program rozruchowy.
Ustawienia BIOS-u (kolejność bootowania, profile pamięci XMP/EXPO, tryb pracy dysków SATA, parametry zegara) przechowywane są w pamięci CMOS, którą podtrzymuje mała bateria pastylkowa na płycie. Stąd klasyczny objaw rozładowanej baterii: resetujący się zegar i zapomniane ustawienia po odłączeniu prądu.
Przykład z praktyki
Chcesz zainstalować Linuksa z pendrive’a. Restartujesz komputer i w trakcie startu wciskasz klawisz wejścia do BIOS-u — najczęściej Del, F2, F10 albo F12 dla menu boot (zależnie od producenta). W ustawieniach zmieniasz boot order, ustawiając pendrive na pierwszym miejscu, zapisujesz przez F10 i wychodzisz. Komputer startuje z USB. Przy nowoczesnym sprzęcie zwykle musisz jeszcze ogarnąć opcję Secure Boot i tryb UEFI vs Legacy, bo inaczej system instalacyjny może się w ogóle nie pokazać na liście.
Częste błędy i mity
- „BIOS to to samo co system operacyjny” — nie. BIOS tylko uruchamia maszynę i oddaje stery; nie zarządza plikami ani aplikacjami.
- Aktualizacja BIOS-u „na wszelki wypadek” — rób ją tylko z konkretnego powodu (wsparcie nowego CPU, łatka błędu). Przerwana aktualizacja potrafi zamurować płytę.
- Mylenie BIOS z UEFI — dziś prawie każdy nowy komputer ma UEFI, następcę klasycznego BIOS-u (graficzny interfejs, obsługa dysków powyżej 2 TB w GPT, Secure Boot). Potocznie i tak mówimy „wejdź do BIOS-u”.
Pojęcia powiązane
UEFI, POST, CMOS, bootloader, Secure Boot, MBR i GPT, firmware, płyta główna.