Napęd optyczny (ang. optical disc drive, w skrócie ODD) to urządzenie, które odczytuje i zapisuje dane na płytach CD, DVD lub Blu-ray, używając do tego wiązki lasera. Nazwa „optyczny” bierze się właśnie stąd: zamiast głowicy magnetycznej jak w dysku twardym, danymi steruje tu światło. W komputerach montuje się go coraz rzadziej — laptopy pozbyły się go lata temu, a w desktopach to dziś raczej dodatek niż standard.
Jak to działa
Płyta optyczna ma na powierzchni mikroskopijne wgłębienia (pits) i płaskie obszary (lands). Laser oświetla wirującą płytę, a fotodioda mierzy, czy światło się odbiło, czy rozproszyło — i z tego składa się ciąg zer i jedynek. Przy zapisie laser działa z większą mocą i wypala zmiany we wrażliwej warstwie barwnika (płyty -R) albo zmienia jej fazę (płyty -RW, czyli wielokrotnego zapisu).
Klucz to długość fali lasera. CD czyta laser podczerwony (780 nm), DVD czerwony (650 nm), a Blu-ray — niebiesko-fioletowy (405 nm). Krótsza fala = mniejsza plamka = więcej danych na tej samej powierzchni. Stąd pojemności: ~700 MB (CD), 4,7 GB (jednowarstwowy DVD), 25 GB (jednowarstwowy Blu-ray). Napędy są wstecznie kompatybilne, więc czytnik Blu-ray poradzi sobie i z DVD, i z CD.
Przykład z praktyki
Najczęstszy scenariusz dziś to nie oglądanie filmów, tylko nagranie obrazu systemu albo zgranie zawartości płyty do pliku. Na Linuksie zrzucisz płytę do obrazu ISO jednym poleceniem:
dd if=/dev/sr0 of=plyta.iso bs=2048 status=progress
Tu /dev/sr0 to typowa nazwa napędu optycznego w systemie. Do wypalania użyjesz narzędzi takich jak cdrecord/wodim w terminalu albo Brasero czy ImgBurn w GUI. Coraz częściej zamiast fizycznego napędu montuje się sam plik ISO jako wirtualny dysk — Windows i Linux robią to natywnie, bez palenia czegokolwiek.
Częste błędy i mity
- „Wypaliłem na maksymalnej prędkości, będzie szybciej i lepiej” — często odwrotnie. Zbyt wysoka prędkość zapisu zwiększa ryzyko błędów; tańsze płyty lubią niższe prędkości.
- „Płyta to wieczne archiwum” — nie. Nagrywalne CD/DVD (burned) z czasem tracą dane, bo barwnik się degraduje. Do archiwizacji bardziej wypada zaufać kilku kopiom niż jednej płycie sprzed dekady.
- Mylenie pojemności — DVD to nie „duże CD”. To inna technologia i inny laser, mimo identycznego wyglądu krążka.
- Brak napędu ≠ brak danych — jeśli masz stary nośnik, a komputer nie ma napędu, wystarczy zewnętrzny ODD na USB za kilkadziesiąt złotych.
Pojęcia powiązane: ISO (obraz płyty), SATA i USB (interfejsy podłączenia napędu), CD/DVD/Blu-ray (rodzaje nośników), dysk twardy i SSD (pamięć masowa bez optyki), montowanie obrazu (wirtualny napęd).