Format płyty głównej (ang. form factor) to standard, który określa fizyczne wymiary płyty, rozmieszczenie otworów montażowych, pozycję śledzia z portami I/O oraz miejsce złącza zasilania. W skrócie: to umowa między producentem płyty a producentem obudowy, dzięki której wiesz, że Twoja płyta wkręci się tam, gdzie powinna, a porty USB wyjdą dokładnie w wycięciu z tyłu. Najpopularniejsze formaty to ATX (305 × 244 mm), microATX (244 × 244 mm) i Mini-ITX (170 × 170 mm).
Po co to komu
Format to przede wszystkim gwarancja kompatybilności mechanicznej. Obudowa ma wytłoczone otwory na standoffy (dystanse) w ściśle określonych miejscach, a śledź na porty I/O ma znormalizowany wymiar. Dlatego każda płyta ATX pasuje do każdej obudowy ATX, niezależnie od producenta. Co istotne, obudowa obsługuje zwykle format docelowy i wszystkie mniejsze — w obudowę ATX wstawisz microATX czy Mini-ITX, ale nie odwrotnie.
Drugi efekt formatu to liczba dostępnych slotów. Większa płyta = więcej miejsca na sloty PCIe, banki RAM czy złącza M.2. ATX daje zwykle cztery sloty RAM i kilka PCIe, microATX mieści ich mniej, a Mini-ITX to z reguły jeden slot PCIe i dwa banki pamięci. Mały format kusi kompaktowym pecetem, ale płacisz za to możliwościami rozbudowy.
Przykład z praktyki
Składasz domowy serwer w małej obudowie i wybierasz płytę Mini-ITX. Zanim klikniesz „kup”, sprawdzasz w specyfikacji obudowy sekcję Motherboard support — jeśli widnieje tam „Mini-ITX”, jesteś w domu. Po złożeniu warto zweryfikować, co system w ogóle widzi. Na Linuksie polecenie sudo dmidecode -t baseboard pokaże model i producenta płyty, a lspci wylistuje urządzenia na magistrali PCIe. Dzięki temu od razu wiesz, czy karta sieciowa w jedynym slocie PCIe faktycznie się wpięła.
Częste pułapki
- Mylenie formatu z gniazdem CPU. Format mówi o wymiarach płyty, a nie o tym, czy zmieści się Twój procesor — za to odpowiada socket i chipset.
- Zapominanie o standoffach. Wkręcenie dystansu w miejscu, gdzie płyta nie ma otworu, potrafi zewrzeć spód płyty z obudową. Montuj tylko te, które pokrywają się z otworami.
- Pominięcie zasilacza i chłodzenia. Mini-ITX bywa zgodny z obudową, ale duży cooler albo długa karta graficzna już niekoniecznie. Format płyty to nie wszystko.
Pojęcia powiązane: socket (gniazdo CPU), chipset, PCIe, slot M.2, standoff (dystans montażowy), I/O shield, E-ATX, BTX (historyczny format Intela).