Pasta termoprzewodząca (ang. thermal paste, thermal interface material, w skrócie TIM) to lepka masa, którą nakładasz cienką warstwą między rozgrzewający się układ — najczęściej procesor (CPU) lub kartę graficzną (GPU) — a podstawę radiatora czy chłodzenia. Jej zadanie jest banalnie proste, ale kluczowe: wypełnić mikroskopijne nierówności obu metalowych powierzchni, których gołym okiem nie widzisz, a które normalnie trzymałyby między sobą warstewkę powietrza.
A powietrze to fatalny przewodnik ciepła. Nawet jeśli IHS procesora i podstawa coolera wyglądają jak idealnie gładkie lustra, w skali mikro są pełne dolinek i porów. Bez pasty ciepło musiałoby przeskakiwać przez te kieszenie powietrza, co działa jak izolacja termiczna. Pasta wypiera powietrze i tworzy ciągły mostek o znacznie lepszym przewodnictwie, dzięki czemu ciepło z krzemu wędruje sprawniej do radiatora, a stamtąd do otoczenia.
Parametr, na który patrzysz przy wyborze, to przewodność cieplna podawana w W/m·K. Pasty na bazie tlenków metali kręcą się zwykle w okolicach kilku jednostek, lepsze pasty z mikrocząstkami metali czy węgla potrafią przekroczyć 10 W/m·K, a pasty ciekłometalowe (na bazie galu) sięgają dziesiątek — ale tych ostatnich nie kładziesz na aluminium ani bez doświadczenia, bo gal reaguje z aluminium i potrafi narobić bałaganu.
Przykład z praktyki
Składasz desktopa albo czyścisz starego laptopa, który zaczął się dławić termicznie. Stara pasta po kilku latach wysycha i kruszy się jak ciastko — wtedy temperatury rosną i procesor zaczyna thermal throttling, czyli zbija własne taktowanie, żeby się nie usmażyć. Zdejmujesz cooler, zmywasz starą pastę alkoholem izopropylowym (IPA), nakładasz porcję wielkości ziarna grochu na środek IHS i dociskasz radiator — nacisk sam ją rozprowadzi. Efekt sprawdzasz pod obciążeniem, np.:
stress-ng --cpu 8 --timeout 60s— obciążenie CPU,watch -n1 sensors(Linux, pakietlm-sensors) — podgląd temperatur na żywo.
Często spadek o 5–15°C po wymianie zaschniętej pasty to normalka.
Częste błędy i mity
- „Im więcej, tym lepiej” — nie. Nadmiar pasty to gorszy, grubszy mostek i ryzyko wycieku na płytę. Cienka, równa warstwa wygrywa.
- Pominięcie czyszczenia — nowa pasta na resztkach starej nie pomoże. Zawsze odtłuść powierzchnię.
- Ciekły metal na aluminium albo na laptopa „na próbę” — gal koroduje aluminium i zwiera elementy. To opcja dla świadomych, nie dla pierwszego razu.
- Pasta nie naprawi złego docisku ani zatkanego radiatora — to tylko wypełniacz szczeliny, nie cudowny środek.
Pojęcia powiązane: radiator (heatsink), IHS (integrated heat spreader), thermal throttling, TDP, ciekły metal, thermal pad (gotowe podkładki termiczne pod układy pamięci czy VRM), TjMax.